Maciej Wojewódka

Referat wygłoszony na Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Bezpieczeństwo państw akwenu Morza Bałtyckiego w nowej sytuacji geopolitycznej”, zorganizowanej w siedzibie Warszawskiej Szkoły Zarządzania – Szkoły Wyższej – 11 czerwca 2026 roku.

Niejednokrotnie recesje gospodarcze poprzedzały wojny albo na odwrót. Obecne prognozy wskazują na możliwość zbliżania się zbiegu obu negatywnych zjawisk, w skali światowej. Wojna też bywa narzędziem do zapanowania nad recesyjną sytuacją wewnętrzną, co m. in. było przyczyną wypowiedzenia wojny Austrii, w 1793 roku przez rewolucyjny rząd Francji, 4 lata po wybuchu Rewolucji Francuskiej.

Aktualnie poza pozytywnymi prognozami gospodarczymi OECD, Banku Światowego oraz Międzynarodowego Funduszu Walutowego, szczególnie dla Indii, a także dla Polski i dla innych krajów pojawiają się techniczne sygnały zbliżającej się recesji, a także długoterminowe sygnały zmian w sytuacji geopolitycznej i finansowo – gospodarczej, w tym dotyczące możliwości wystąpienia wojny hegemonicznej pomiędzy słabnącym hegemonem, którym są Stany Zjednoczone, a coraz bardziej pretendującą do tego miana Chińską Republiką Ludową. Zarazem rośnie zadłużenie państw rozwiniętych, a wojna na Bliskim Wschodzie wpłynęła na przejściowy wzrost inflacji oraz na problemy w łańcuchu dostaw surowców energetycznych.

W czerwcu wojny toczyły się na Ukrainie, na Bliskim Wschodzie i w Afryce, pomimo oficjalnego ogłoszenia zakończenia przez USA wojny z Iranem, a punktami zapalnymi mogą stać się sytuacja wokół Tajwanu, na półwyspie Koreańskim i w Arktyce. Chiny zaś poszerzają swoje wpływy na kontynencie afrykańskim.

Przed 7 miesiącami szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego gen. Wiesław Kukuła stwierdził, że Polska znajduje się w stanie przedwojennym, a adwersarz przygotowuje się do wojny.

Obecna sytuacja wpisuje się w znacznie dłuższy czasowo kontekst cykli cywilizacyjnych, w tym przechodzenia od skrajnej ortodoksji religijnej do destrukcji społecznej, co opisała Biblia, w odniesieniu do historii społeczności żydowskiej, cykli hegemonicznych oraz cykli finansowo-giełdowo-gospodarczych. Towarzyszy temu destrukcja prawa w UE, w obszarze jego wewnętrznej sprzeczności i nadmiernie uszczegóławiającej nadbudowy, a także narastający kryzys demograficzny wraz z nieprofesjonalnym podejściem do niego.

W Niemczech wzrasta znaczenie polityczne AfD, uznanej w ubiegłym roku przez kontrwywiad tego kraju za organizację ekstremistyczną, a niemiecki biznes chce powrotu do interesów z Rosją. Ponownie pogorszyły się polityczne relacje Polski z Ukrainą. Jednocześnie Ukraina coraz częściej atakuje infrastrukturę energetyczną i inne miejsca w Rosji.

Chińska Republika Ludowa dostarcza znaczną ilość surowców ziem rzadkich, niezbędnych m. in. do produkcji zbrojeniowej, z czym przejściowo czyni trudności, a sztuczna inteligencja i drony stają się coraz ważniejszą częścią współczesnego pola walki.

W 2011 roku sekretarz stanu USA Hillary Clinton nakreśliła region Azji i Pacyfiku – jako kluczowy dla amerykańskiego bezpieczeństwa i dobrobytu, co wpłynęło na Pivot na Pacyfik, a zapowiedź zmiany kierunku zainteresowań pojawiła się już w Strategii Bezpieczeństwa Narodowego tego kraju, z 2010 roku.

Trzy lata później, w 2014 roku, Rosja aktywowała sowiecką doktrynę ograniczonej suwerenności, mającą usprawiedliwiać interwencje zbrojne w postsowieckiej strefie wpływów uważanej za świat rosyjski, do której w momencie jej reaktywacji zaliczano Białoruś i Ukrainę.

Również, w 2014 roku Rosja przejęła Krym oraz rozpoczęła agresywne działania na wschodniej Ukrainie. W 2021 roku, w którym podczas analiz giełdowych dla indeksu giełdy nowojorskiej prognozowałem zakończenie, szacowanej na 89 lat modelowej wzrostowej fali Elliotta, wspomaganej przez politykę deficytu budżetowego, trwającej od 1932 roku USA wycofały się z Afganistanu. Po czym Białoruś rozpoczęła wojnę hybrydową przeciwko państwom NATO, w tym Polsce, polegającą na ściąganiu do siebie imigrantów ekonomicznych i przerzucaniu ich przez granicę, w ramach operacji śluza.

Natomiast mające miejsce przedłużenie wskazanej fali wzrostowej o kolejne lata może być skutkiem wpompowania na rynek dużej ilości kapitału, w efekcie zastosowania luzowania ilościowego (QE) i helicopter money, w latach 2020 – 2022 oraz obecnego QE,na mniejszą skalę, trwającego od grudnia 2025 roku.

20 dni przed pełnoskalową agresją Rosji na Ukrainę doszło do spotkania prezydentów Rosji i Chin, w którym uznano kres porządku, opartego na dominacji zachodu oraz USA. Po czym wskazano ambicję Moskwy i Pekinu do przejęcia przywództwa w nowym ładzie międzynarodowym. 24 lutego 2022 roku Rosja zainaugurowała pełnoskalową agresję na Ukrainę, będącą kontynuacją działań, wojennych rozpoczętych 8 lat wcześniej. Rok później rozpoczęła rozmieszczanie broni jądrowej na Białorusi oraz wypowiedziała Traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (CFE). W kolejnym obniżyła deklarowany próg, dotyczący użycia przez nią broni jądrowej i rozpoczęła działania dywersyjne, prowadzone przeciwko państwom NATO.

Z kolei zdaniem prof. Johna Mearsheimera, źródłem wojny na Ukrainie jest polityka Stanów Zjednoczonych oraz Unii Europejskiej, mająca doprowadzić do wyciągnięcia Ukrainy z rosyjskiej strefy wpływów.

Przed rozpoczęciem pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę zadłużenie napastnika wynosiło 17,8 % wobec PKB, a cena ropy naftowej na początku 2022 roku była porównywalna do cen obecnych. W 2025 roku jej zadłużenie wobec PKB wynosiło 18,3 %, a USA 123 %. Państw strefy euro 88,7 %, Polski 59,7 % (wraz z prognozą wzrostu, w kolejnych latach), a Chin 99,2 %. Zarazem pomimo wzrostu cen ropy naftowej od początku bieżącego roku, nasilonego po agresji USA i Izraela na Iran w I kwartale tego roku po raz pierwszy od kilku lat w Rosji nastąpił spadek PKB, po wyraźnym osłabieniu jego wzrostu w 2025 roku oraz wzrost niezadowolenia społeczeństwa.

W czerwcu 2025 roku USA, w ramach wojny 12-dniowej dokonały częściowo nieskutecznego ataku militarnego na program nuklearny Iranu. Od lutego 2026 roku wraz z Izraelem bardziej rozbudowanego ataku, co doprowadziło do działań odwetowych na państwach arabskich, Izraelu oraz blokadę cieśniny Ormuz, a za czym do wzrostu cen ropy naftowej, chociaż w mniejszym stopniu niż się tego spodziewano oraz cen gazu, a za czym węgla kamiennego.

5 grudnia 2025 roku została opublikowana najnowsza Strategia Bezpieczeństwa Narodowego USA, wskazująca na przesunięcie akcentu tego kraju z globalnego zaangażowania na ochronę suwerenności, odbudowę siły wewnętrznej i koncentrację na rywalizacji mocarstw – przede wszystkim z Chinami, odrzucając założenia liberalnego porządku międzynarodowego, kładąc nacisk na realizm oraz selektywne zaangażowanie i wymuszoną odpowiedzialność sojuszników za ich własne bezpieczeństwo.

USA nie są w stanie prowadzić jednocześnie dwóch pełnoskalowych wojen. Rozważane są: możliwość ewentualnego wystąpienia USA z NATO, co byłoby trudne z przyczyn strategicznych i prawnych oraz wycofywanie żołnierzy tego kraju z Europy.

Podczas tegorocznego, lipcowego szczytu NATO w Ankarze oczekuje się sprecyzowania planu redukcji wkładu USA w obronę i odstraszanie, w niektórych obszarach o 30 – 50 % w Europie, w tym pocisków Tomahawk, bombowców przenoszących broń strategiczną i nuklearną, samolotów F16 oraz dronów rozpoznania strategicznego, co nie doprowadzi do symetrycznego jego zastąpienia w ciągu 2 – 3 lat.

Jednocześnie wskaźniki techniczne sugerują zbliżanie się recesji wraz z możliwością nadejścia deflacyjnej fazy cyklu Kondratiewa. W tej sytuacji amerykański Fed wznowił politykę luzowania ilościowego (QE), co wspomaga płynność na rynku finansowym, a prezydent tego kraju rozpoczął wojnę z Iranem, motywując swoją decyzję zagrożeniem wyprodukowania broni jądrowej przez ten kraj, co także może mieć istotne znaczenie podczas ewentualnego konfliktu zbrojnego USA z Chinami. W efekcie ta sytuacja poprzez wzrost cen surowców energetycznych, co najmniej przejściowo przyczyniła się do nasilenia inflacji (chociaż nie tak silnego, jak wskazywały niektóre prognozy) oraz może wpłynąć na wzrost stóp procentowych w USA i w strefie euro (zostały podniesione 11.06 przez EBC). Istotnym dla USA zagrożeniem są ewentualna wojna o niezależność Tajwanu oraz pomiędzy Koreą Północną i Południową. Również wzrasta bilans Centralnego Banku Chin.

Dodatkowo sąd unieważnił cła wprowadzone przez prezydenta USA.

W kontekście ewentualnego konfliktu USA z Chinami oraz wojny na Ukrainie, rozważana jest także możliwość agresji Rosji na państwa NATO, zwłaszcza w sytuacji obecnego naruszania przez ten kraj granic zrzeszonych – w tym pakcie państw poprzez samoloty, drony (w tym białoruskie) i działania terrorystyczne Rosji (kable podmorskie, podpalenia, tory, zakłócenia GPS).

Wiele analiz wskazuje na możliwość agresji Rosji na Europę, w latach: 2027 – 2032. Oczywiście gotowość do ataku nie oznacza jego jednoznacznego wystąpienia. Jako główne kierunki ewentualnego uderzenia Rosji są rozważane: państwa bałtyckie, północna flanka NATO oraz Arktyka. W lutym NATO uruchomiło misję o nazwie Arktyczna Straż (Arctic Sentry), mającą bronić tamten obszar, a wcześniej aktywowano Straż Bałtycką (Baltic Sentry).

Zdaniem, inspektora generalnego Bundeswehry Carstena Breuera konfrontacja jest możliwa w 2029 roku, na co ma wskazywać intensywność zbrojeń rosyjskich, rozbudowa kadr sił zbrojnych tego kraju oraz uwarunkowania ekonomiczne i polityczne, a zdaniem niemieckiego wywiadu BND w 2030 roku. Zdaniem dowódcy wojsk NATO w Europie generała Alexusa Grynkewicha, z 2025 roku Rosja może być gotowa do agresji na państwa NATO już w 2027 roku.

Dowódca sił zbrojnych Łotwy gen. Kaspars Pudans, na początku czerwca wskazał, że Rosja zyskała przewagę technologiczną, polegającą na jej zdolności do masowej produkcji dronów, którą może wykorzystać do ataku na NATO do końca 2028 roku,

Sekretarz Generalny Sojuszu Północnoatlantyckiego Mark Rutte wskazał, że: gdyby Chiny wystąpiły przeciw Tajwanowi jest bardzo prawdopodobne, że zmuszą Rosję, do zaatakowania NATO. Zdaniem CIA i rzecznika Pentagonu z z 2022 roku, Chiny będą gotowe do ataku na Tajwan w 2027 roku, a w ubiegłym roku ogłosiły zamiar zwiększenia wydatków zbrojeniowych do 7,2 %. Rosja wydaje 10 % PKB. Polska planowała w 2026 roku wydać 4,8 %. Po poszerzeniu o program SAFE te wydatki wyniosą do 5,7 %, o ile uzupełnią one wydatki budżetowe.

Pod koniec II wojny światowej Wielka Brytania przeznaczała na wydatki wojenne ponad 50 % PKB. W jej okresie szczytowym: USA 45 %, Związek Sowiecki 50 %, a Niemcy 70 % PKB. Nadejście podobnej sytuacji wojennej wymusiło by silną redukcję wydatków socjalnych, zwłaszcza gdyby wybuch wojny zbiegł się z głębokim kryzysem gospodarczym. Ukraina, także korzystająca z pomocy finansowej z zewnątrz planowała w 2026 roku przeznaczyć na obronę ponad 27 % PKB.

Obecnie Chińska Republika Ludowa nie wyraża zamiaru zbrojnego przejęcia Tajwanu, a dokonanie zjednoczenia na drodze pokojowej. Moim zdaniem, ta sytuacja może ulec zmianie, w sytuacji wybuchu silnego kryzysu finansowo – gospodarczego.

Zdaniem prof. Andrew Michty, Europa nie jest w stanie sama odeprzeć agresji Rosji, jest zdemobilizowana, i w efekcie wojna będzie krótka. Podczas tegorocznego 18. Kijowskiego Forum Bezpieczeństwa zwracano uwagę, że obecnie Ukraina wiąże główne siły rosyjskie, a podczas wojny Europie mogłoby wystarczyć amunicji i rakiet na 7 – 10 dni.

Przed 2025 rokiem Mark Rutte informował, że do niedawna Rosja wytwarzała więcej amunicji, niż wszystkie państwa NATO produkowały w ciągu roku, co obecnie zaczęło się zmieniać, na co wskazał podczas forum NATO-Industry w Bukareszcie, w listopadzie 2025 roku.

Gen, Jarosław Gromadziński uważa, że w 2027 roku Rosja jeszcze nie dokona agresji militarnej na państwa NATO, co uzasadnia niemożliwością odbudowy jej militarnego potencjału, osłabionego w wyniku wojny tego państwa z Ukrainą – co najmniej do 2028 lub nawet 2029 roku.

Prognozy możliwych lat ataku Rosji na państwa NATO zbiegają się z ekstrapolacją mojego, autorskiego modelu, opartego na zastosowaniu matematyki w historii, w tym w odniesieniu do agresywnych działań najpierw Związku Sowieckiego, a następnie Rosji, od drugiej połowy XX wieku. Według niego, kulminacja istotnych wydarzeń może mieć miejsce w latach: 2028 – 2036.

Reasumując, pomimo że odsuwa się w czasie inicjacja światowego kryzysu finansowo-gospodarczego, mającego być korektą długoterminowej fali wzrostowej, wydarzenia natury geopolityczno-militarnej układają się w konsekwentnie negatywny szereg.

Bibliografia, netografia i certyfikowane referaty:

1. 10-Year Treasury Constant Maturity Minus 2-Year Treasury Constant Maturity (T10Y2Y), 2026. FRED Federal Reserve Bank of St. Louis, https://fred.stlouisfed.org/series/T10Y2Y [dostęp: 11.06.2026].
2. 10-Year Treasury Constant Maturity Minus 3-Month Treasury Constant Maturity (T10Y3M), 2026. FRED Federal Reserve Bank of St. Louis, https://fred.stlouisfed.org/series/T10Y3M [dostęp: 11.06.2026].
3. Africa Overview: June 2026. „ACLED”, https://acleddata.com/update/africa-overview-june-2026 [dostęp: 11.06.2026].
4. Assets: Total Assets: Total Assets (Less Eliminations from Consolidation): Wednesday Level (WALCL), 2026. FRED. Federal Reserve Bank, https://fred.stlouisfed.org/series/WALCL [dostęp: 11.06.2026].
5. Balance Sheets, 2026. „Yardeni Research”, https://www.yardeni.com/charts/global-economy/global-central-banks/balance-sheets-monthly [dostęp: 11.06.2026].
6. Biblia Tysiąclecia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, https://biblia.deon.pl/ [dostęp: 11.06.2026].
7. Bieleń S., 2024. Ryzyko konfliktu globalnego w ładzie pohegomonicznym. „Pokój i bezpieczeństwo w obliczu narastających zagrożeń”. PAN, https://publikacje.pan.pl/Content/136131/011-020_Pokoj_Cz.1_Bielen.pdf [dostęp: 11.06.2026].
8. Bryjka F. Dyner A. M. Kozioł A., 2026. Biała księga rosyjskich aktów sabotażu i dywersji wobec członków Rady Państw Morza Bałtyckiego. „PISM”, https://www.pism.pl/publikacje/biala-ksiega-rosyjskich-aktow-sabotazu-i-dywersji-wobec-czlonkow-rady-panstw-morza-baltyckiego [dostęp: 11.06.2026].
9. Bryjka F. Dziubińska A. Kozioł a. Markiewicz P. Pastucha T., 2026. (Nie)bezpieczne wody: Region Morza Bałtyckiego wobec redefinicji bezpieczeństwa w Europie. „PISM”, https://www.pism.pl/publikacje/nato-i-ue-wobec-rosyjskiego-sabotazu-na-morzu [dostęp: 11.06.2026].
10. Budżet wojenny: Ukraina przeznaczy ponad 27% PKB na obronę w 2026 r, 2025. „Defence24”, https://defence24.pl/wojna-na-ukrainie-raport-specjalny-defence24/budzet-wojenny-ukraina-przeznaczy-ponad-27-pkb-na-obrone-w-2026-rhttps://defence24.pl/wojna-na-ukrainie-raport-specjalny-defence24/budzet-wojenny-ukraina-przeznaczy-ponad-27-pkb-na-obrone-w-2026-r [dostęp: 11.06.2026].
11. „Chiny nie planują inwazji na Tajwan w 2027 r., a Rosja nie chce końca wojny”, 2026. „Bankier.pl”, https://www.bankier.pl/wiadomosc/Chiny-nie-planuja-inwazji-na-Tajwan-w-2027-r-a-Rosja-nie-chce-konca-wojny-9100466.html [dostęp: 11.06.2026].
12. Białoruski wektor rosyjskiego zagrożenia dla NATO, 2023. „PISM”, https://www.pism.pl/publikacje/bialoruski-wektor-rosyjskiego-zagrozenia-dla-nato [dostęp: 11.06.2026].
13. Bogusz M. Jakóbowski J. Rodkiewicz W., 2022. Koniec gry pozorów: demonstracyjna koordynacja między Pekinem i Moskwą. „OSW”, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2022-02-23/koniec-gry-pozorow-demonstracyjna-koordynacja-miedzy-pekinem-i [dostęp: 11.06.2026].
14. Country List Government Debt to GDP, 2026. „Trading Economics”, https://tradingeconomics.com/country-list/government-debt-to-gdp [dostęp: 11.06.2026].
15. Crude Oil WTI (CL.F), 2026. „Stooq”, https://stooq.pl/q/?s=cl.f&c=5y&t=l&a=lg&b=1 [dostęp: 11.06.2026].
16. Czurczak A, 2026. Emocje wokół Ukrainy eskalują w internecie. Raport wskazuje na nowy trend. „Interia”, https://wydarzenia.interia.pl/zagranica/news-emocje-wokol-ukrainy-eskaluja-w-internecie-raport-wskazuje-n,nId,23495660 [dostęp: 11.06.2026].
17. Dalio R., 2021. Principles for Dealing with the Changing World Order. London.
18. Dług publiczny w Polsce wzrośnie do 75,3% PKB w 2029 roku, 2025. Instytut Sobieskiego, https://sobieski.org.pl/dlug-publiczny-w-polsce-wzrosnie-do-753-pkb-w-2029-roku/ [dostęp: 11.06.2026].
19. Domańska M., 2019. Mocarstwowy mit wojny we współczesnej polityce zagranicznej Kremla. „OSW”, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2019-12-31/mocarstwowy-mit-wojny-we-wspolczesnej-polityce-zagranicznej [dostęp: 11.06.2026].
20. Drony wojskowe: Rewolucja w nowoczesnym polu walki, 2026. „Dronopedia”, https://dronopedia.pl/sprzet-i-akcesoria/drony-wojskowe/?srsltid=AfmBOorP47-kzvXLMULXiq8tWzurSkUfEkdwVpobjLgg4yEglUnj3T0A [dostęp: 11.06.2026].
21. Dutch TTF Gas – ICE (TG.F), 2026. „Stooq”, https://stooq.pl/q/?s=tg.f [dostęp: 11.06.2026].
22. Ekspert PISM: mamy do czynienia z największym kryzysem na Bliskim Wschodzie od dłuższego czasu [NASZE WIDEO], 2026. PAP., https://www.pap.pl/aktualnosci/ekspert-pism-mamy-do-czynienia-z-najwiekszym-kryzysem-na-bliskim-wschodzie-od-dluzszego [dostęp: 11.06.2026].
23. Fałkowski A., 2025. Gen. Fałkowski: Wycofanie USA ze struktur NATO. Czy to możliwe?, „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/gen-falkowski-wycofanie-usa-ze-struktur-nato-czy-to-mozliwe [dostęp: 11.06.2026].
24. Friedman G., 2025. America’s Sixth Socio-Economic Cycle. „GPF Geopolitical Cycles”,https://geopoliticalfutures.com/americas-sixth-socio-economic-cycle/ [dostęp: 11.06.2026].
25. Friedman G., 2024. Fishing for the Fourth Institutional Cycle. „GPF Geopolitical Cycles”, https://geopoliticalfutures.com/fishing-for-the-fourth-institutional-cycle/ [dostęp: 11.06.2026].
26. Friedman G., 2009. Następne 100 lat. Prognoza na XXI wiek. Przeł M. Wyrwas – Wiśniewska. Kraków.
27. from/ par/ ppa/, 2025. Nawrocki odmówił nominacji 46 sędziów. Jest oświadczenie prezydenta [NASZE WIDEO]. PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/nawrocki-odmowil-nominacji-46-sedziow-jest-oswiadczenie-prezydenta [dostęp: 11.06.2026].
28. Gałganek A., 1992. Zmiana w globalnym systemie międzynarodowym. Supercykle i wojna hegemoniczna. Poznań.
29. Goodhard S. Pradhan M., 2024. Wielki zwrot demograficzny. Starzejące się społeczeństwo, zanikanie nierówności i powrót inflacji. Przeł. D. Rudziński. Warszawa.
30. Górski M., 2025. Polska w stanie przedwojennym, „Defence24”, https://defence24.pl/polityka-obronna/polska-w-stanie-przedwojennym-gen-kukula-o-dywersji [dostęp: 11.06.2026].
31. Górzyński O., 2026. Chaos ws. ceł wprowadzonych przez Trumpa. Jest nowa decyzja sądu. PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/chaos-ws-cel-wprowadzonych-przez-trumpa-jest-nowa-decyzja-sadu [dostęp: 11.06.2026].
32. Gromadziński J., 2026. Rosja nie uderzy w 2027. To USA przygotowują się na najgorszy scenariusz globalny. „Defence24”, https://defence24.pl/polityka-obronna/rosja-nie-uderzy-w-2027-to-usa-przygotowuja-sie-na-najgorszy-scenariusz-globalny [dostęp: 11.06.2026].
33. Grosse T. G., 2025. Stany Zjednoczone kontra Chiny. Dynamika wojny geoekonomicznej. „obserwatorfinansowy.pl”, https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/trendy-gospodarcze/stany-zjednoczone-kontra-chiny-dynamika-wojny-geoekonomicznej/ [dostęp: 11.06.2026].
34. Gwozdowska A., 2026. PKB Rosji spada, a niezadowolenie społeczeństwa rośnie. Ekspertka OSW komentuje. PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/ekspertka-osw-gospodarka-rosji-hamuje-niezadowolenie-spoleczenstwa-rosnie [dostęp: 11.06.2026].
35. ICE Rotterdam Coal – ICE (LU.F), 2026. „Stooq”, https://stooq.pl/q/?s=lu.f [dostęp: 11.06.2026].
36. Jawor A., 2025. Arktyczna szachownica: Kooperacja i konfrontacja Rosji i Chin. „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/arktyczna-szachownica-kooperacja-i-konfrontacja-rosji-i-chin [dostęp: 11.06.2026].
37. Jawor A., 2025. Ile mamy czasu do wojny z Rosją? [OPINIA]. „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/ile-mamy-czasu-do-wojny-z-rosja-opinia [dostęp: 11.06.2026].
38. Jawor A., 2025. Rosja szykuje strategię długiego marszu w Arktyce. „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/rosja-szykuje-strategie-dlugiego-marszu-w-arktyce [dostęp: 11.06.2026].
39. ipa/ adj/ ppa/, 2026. Chadecy w Niemczech mają problemy. Najgorszy wynik od blisko pięciu lat. Sondaż. PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/chadecy-w-niemczech-maja-problemy-najgorszy-wynik-od-blisko-pieciu-lat-sondaz [dostęp: 11.06.2026].
40. Kijek Ł., 2026. Mocne słowa Michty. „Wojna w Europie, jeśli będzie, będzie krótka”. „money.pl”, https://www.money.pl/pieniadze/polski-w-waszyngtonie-nie-ma-michta-ostro-o-bezpieczenstwie-7293537297799648a.html [dostęp: 11.06.2026].
41. kmz/ pab/ ugw/ mhr/, 2026. Opozycja za odebraniem Zełenskiemu Orderu Orła Białego. Politycy rządzącej koalicji zalecają „pewną wstrzemięźliwość”. PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/opozycja-za-odebraniem-zelenskiemu-orderu-orla-bialego-politycy-rzadzacej-koalicji [dostęp: 11.06.2026].
42. jc, 2023. Szef MON: spór o zboże z Ukrainą dotyczy interesów oligarchów ukraińskich. PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/szef-mon-spor-o-zboze-z-ukraina-dotyczy-interesow-oligarchow-ukrainskich [dostęp: 11.06.2026].
43. June 2026. Global Economic Prospects, 2026. „A World Bank Group Flagship Report”, https://thedocs.worldbank.org/en/doc/2b672b3b0415d6b66c45b66579db4ef5-0050012026/original/GEP-Jun-2026.pdf [dostęp: 11.06.2026].
44. Kabza M., 2026. Granice globalnego zadłużenia. „obserwatorfinansowy.pl”, https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/trendy-gospodarcze/granice-globalnego-zadluzenia/ [dostęp: 11.06.2026].
45. Kindleberger C. P., 1999. Szaleństwo, panika krach. Przeł. A. Olejniczak. Warszawa.
46. Komorowski K., 2016. Prolegomena do studiow nad wojną, konfliktem i ladem międzynarodowym. „Studia Maritima”. vol. XXIX, file:///C:/Users/Dell/Downloads/01_komorowski.k.pdf [dostęp: 11.06.2026].
47. Kobut A. Tarociński J., 2025. Budżet obronny USA na 2026 rok: Kongres za dalszą pomocą dla Ukrainy i wojskową obecnością w Europie. „OSW”, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2025-12-19/budzet-obronny-usa-na-2026-rok-kongres-za-dalsza-pomoca-dla-ukrainy-i [dostęp: 11.06.2026].
48. Kompleksowe połączenie różnych rodzajów wsparcia, 2026. Komisja europejska, https://commission.europa.eu/topics/eu-solidarity-ukraine/eu-assistance-ukraine/eu-financial-support-ukraine_pl [dostęp: 11.06.2026].
49. Kozioł W., 2025. Chińska ,,broń surowcowa” wymierzona w Zachód. „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/chinska-bron-surowcowa-wymierzona-w-zachod [dostęp: 11.06.2026].
50. Kozioł W., 2026. Niemiecki biznes chce powrotu dobrych relacji z Moskwą. „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/niemiecki-biznes-chce-powrotu-dobrych-relacji-z-moskwa [dostęp: 11.06.2026].
51. Kozioł W., 2025. Pekin wzmacnia kontrolę nad strategicznymi surowcami. „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/pekin-wzmacnia-kontrole-nad-strategicznymi-surowcami [dostęp: 11.06.2022].
52. Laskowski J., 2026. Rakiet wystarczy na 10 dni wojny. Europa może ponieść sromotną klęskę. „Forsal.pl”, https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/11239035,rakiet-wystarczy-na-10-dni-wojny-europa-moze-poniesc-sromotna-kleske.html [dostęp: 11.06.2026].
53. Lubański Ł., 2026. Niemcy chcą radykalnych zmian, a AfD punktuje. „To zagrożenie dla Polski”. Polskieradio24.pl, https://polskieradio24.pl/artykul/3662638,niemcy-chca-radykalnych-zmian-a-afd-punktuje-to-zagrozenie-dla-polski [dostęp: 11.06.2026].
54. Marciniak A., 2026. „Rosja zyskała przewagę technologiczną, może zaatakować NATO w 2028 roku”. „Defence24” , https://defence24.pl/geopolityka/rosja-zyskala-przewage-technologiczna-moze-zaatakowac-nato-w-2028-roku [dostęp: 11.06.2026].
55. Markiewicz K., 2025. Chiny: armia „zdobywa” Afrykę. „Defence24″, https://defence24.pl/geopolityka/chiny-armia-zdobywa-afryke [dostęp: 11.06.2026].
56. mb | Portal Finansowy BANK.pl, 2026. Wojna z Iranem generuje presję inflacyjną – EBC podniósł stopy proc. o 25 pb.”Bank.pl”, https://bank.pl/wojna-z-iranem-generuje-presje-inflacyjna-ebc-podniosl-stopy-proc-o-25-pb/ [dostęp: 11.06.2026].
57. Majtkowski P., 2022. Gospodarka Rosji w 1998 i 2022 roku. Czy ten kryzys znów wstrząśnie światem?, „Forsal.pl”, https://forsal.pl/gospodarka/aktualnosci/artykuly/8370509,gospodarka-rosji-w-1998-i-2022-roku-czy-ten-kryzys-znow-wstrzasnie-swiatem.html [dostęp: 11.06.2026].
58. Maturana J., 2026. Czy Rosja ma przewagę militarną nad UE? Prawda na temat stosunku sił wojskowych. „euronews”, https://pl.euronews.com/europa/2026/05/09/czy-rosja-ma-przewage-militarna-nad-ue-prawda-na-temat-stosunku-sil-wojskowych [dostęp: 11.06.2026].
59. Michalik Ł., 2026. Mamy coraz mniej czasu. Nowe ostrzeżenia przed wojną z Rosją. „wp.tech” , https://tech.wp.pl/mamy-coraz-mniej-czasu-nowe-ostrzezenia-przed-wojna-z-rosja,7287324949874752a [dostęp: 11.06.2026].
60. Mizerski W., 1996. Tablice matematyczne. Warszawa.
61. mw/ akl/ sma/, 2025. Niemiecki kontrwywiad uznał AfD za organizację ekstremistyczną. PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/niemiecki-kontrwywiad-uznal-afd-za-organizacje-ekstremistyczna [dostęp: 11.06.2026].
62. Nadinterpretacja prawa UE oraz nadmierne regulacje – to cios w gospodarkę i innowacje, 2024. WEI, https://wei.org.pl/2024/aktualnosci/admin/nadinterpretacja-prawa-ue-oraz-nadmierne-regulacje-to-cios-w-gospodarke-i-innowacje/ [dostęp: 11.06.2026].
63. NATO i UE wobec rosyjskiego sabotażu na morzu, 2025. „PISM”, https://www.pism.pl/publikacje/nato-i-ue-wobec-rosyjskiego-sabotazu-na-morzu [dostęp: 11.06.2026].
64. ndz/ adj/ jjk/ akl/ know/, 2026. Rosja 12 lat temu nielegalnie anektowała Krym. Ukraina: nigdy tego nie uznamy. PAP, https://www.pap.pl/aktualnosci/rosja-12-lat-temu-nielegalnie-anektowala-krym-ukraina-podkresla-ze-nigdy-tego-nie-uzna [dostęp: 11.06.2026].
65. Nawrocki K., 2025. Do uczestników Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK. „prezydent.pl, https://www.prezydent.pl/kancelaria/aktywnosc-ministrow/do-uczestnikow-zgromadzenia-ogolnego-sedziow-trybunalu-konstytucyjnego,111317 [dostęp: 11.06.2026].
66. Notatka syntetyczna. Strategia Bezpieczeństwa Narodowego USA, 2025. Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, https://www.bbn.gov.pl/ftp/dok/Notatka_Syntetyczna_-_Strategia_Bezpieczenstwa_Narodowego_USA_-_5_12_2025.pdf [dostęp: 11.06.2026].
67. OECD cuts 2026 Global growth forecast, 2026, https://www.erstegroup.com/de/research/report/en/SR508184 [dostęp: 11.06.2026].
68. Palczewski S., 2025. AI i przełomowe technologie na przyszłym polu walki. Jak modernizować siły zbrojne? „CyberDefence24.pl”, https://cyber24day.pl/wydarzenia/ai-i-przelomowe-technologie-na-przyszlym-polu-walki-jak-modernizowac-sily-zbrojne/ [dostęp: 11.06.2026].
69. Pawlak C., 2022. Operacja „Śluza”. „Polska Zbrojna”, https://polska-zbrojna.pl/home/ArticleShow/37826 [dostęp: 11.06.2026].
70. Pietrewicz O., 2015. Amerykański zwrot w kierunku Azji i Pacyfiku: problemy i wyzwania. „Myśl ekonomiczna i polityczna”. t. 49 nr 2, https://mysl.lazarski.pl/mysl/pl/article/view/1761 [dostęp: 11.06.2026].
71. Piotrowski M. A., 2026. Zarys redukcji wkładów USA w obronę Europy. „PISM”, https://www.pism.pl/publikacje/zarys-redukcji-wkladow-usa-w-obrone-europy [dostęp: 11.06.2026].
72. Przemoc wobec kobiet: Posłowie wzywają UE do ratyfikacji Konwencji Stambulskiej, 2023. „Aktualności Parlament Europejski”, https://www.europarl.europa.eu/news/pl/press-room/20230210IPR74805/przemoc-wobec-kobiet-poslowie-wzywaja-ue-do-ratyfikacji-konwencji-stambulskiej [dostęp: 11.06.2026].
73. Raport o stanie przestrzegania Konstytucji w latach 2019 – 2023, https://konstytucyjny.pl/raport-o-stanie-przestrzegania-konstytucji-w-latach-2019-2023/ [dostęp: 11.06.2026].
74. Rodkiewicz W., 2023. Gest bezsilności. Rosja wypowiada Traktat CFE. „OSW”, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2023-05-17/gest-bezsilnosci-rosja-wypowiada-traktat-cfe [dostęp: 11.06.2026].
75. Rosja zmienia doktrynę nuklearną, 2024. „PISM”, https://www.pism.pl/publikacje/rosja-zmienia-doktryne-nuklearna [dostęp: 11.06.2026].
76. Rudke M., 2026. Atak na Iran wpłynął na inflację w Europie. Tak wypadła Polska na tle innych państw. „Business Insider”, https://businessinsider.com.pl/gospodarka/eurostat-pokazuje-skok-cen-po-wojnie-w-iranie-polska-juz-poza-czolowka/c1sf9nt [dostęp: 11.06.2026].
77. Rutte: jeśli Chiny wystąpią przeciw Tajwanowi, to mogą zmusić Rosję do ataku na NATO, 2025. „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/rutte-jesli-chiny-wystapia-przeciw-tajwanowi-to-moga-zmusic-rosje-do-ataku-na-nato [dostęp: 11.06.2026].
78. Sadkiewicz S., 2026. Chaos w regionie Sahelu a zagrożenia dla Europy. „Polska Zbrojna”, https://polska-zbrojna.pl/home/articleshow/45752?t=Chaos-w-regionie-Sahelu-a-zagrozenia-dla-Europy- [dostęp: 11.06.2026].
79. Seminarium „Bezzałogowe Statki Powietrzne – Dziś i Jutro” w Krakowie., 2025. „COP2”, https://cop2.pl/seminarium-bezzalogowe-statki-powietrzne-dzis-i-jutro-w-krakowie/ [dostęp: 11.06.2026].
80. Skujins A., 2026, UE wzmacnia wschodnią flankę. Milionowe kredyty dla Polski i Litwy na obronność. „euronews”, https://pl.euronews.com/europa/2026/05/09/ue-wzmacnia-wschodnia-flanke-milionowe-kredyty-dla-polski-i-litwy-na-obronnosc [dostęp: 11.06.2026].
81. Stoimenova M. Samar K., 2026. USA i Izrael rozpoczynają atak na Iran – co się wydarzyło do tej pory?. „Euronews”, https://pl.euronews.com/2026/02/28/usa-i-izrael-rozpoczynaja-atak-na-iran-co-sie-wydarzylo-do-tej-pory [dostęp: 11.06.2026].
82. Strachota K, 2026. Iran po trzech tygodniach wojny. Paradoksalna przewaga w wojnie na wyczerpanie. „OSW”, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2026-03-20/iran-po-trzech-tygodniach-wojny-paradoksalna-przewaga-w-wojnie-na [dostęp: 11.06.2026].
83. Strachota K, 2025. Iran w kryzysie. Krajobraz po wojnie dwunastodniowej. „OSW”, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2025-12-18/iran-w-kryzysie-krajobraz-po-wojnie-dwunastodniowej [dostęp: 11.06.2026].
84. Sujecka K., 2020. Cykle Kondratiewa po II wojnie światowej. Kryzysy XXI wieku. „Nauki ekonomiczne”. Wydawnictw Naukowe Akademii Mazowieckiej w Płocku, https://czasopismanaukowe.mazowiecka.edu.pl/index.php/ne/article/view/725 [dostęp: 11.06.2026].
85. Szopa M., 2019. Dwie wojny na raz? Już nie dla USA [ANALIZA]. „Defence24”, https://defence24.pl/geopolityka/dwie-wojny-na-raz-juz-nie-dla-usa-analiza [dostęp: 11.06.2026].
86. Szymański P., 2026. Wartownik Bałtyku: wzmocniona aktywność NATO na akwenie. „OSW”, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2025-01-15/wartownik-baltyku-wzmocniona-aktywnosc-nato-na-akwenie [dostęp: 11.06.2026].
87. Ślubowski S., 2026. Wojna w Iranie, a w tle problemy surowcowe. „WCN., https://wszystkoconajwazniejsze.pl/pepites/wojna-w-iranie-a-w-tle-problemy-surowcowe/ [dostęp: 11.06.2026].
88. Tajny raport Pentagonu. Chiny mogą pokonać USA w wojnie o Tajwan, 2025. „Bankier.pl”, https://www.bankier.pl/wiadomosc/Tajny-raport-Pentagonu-Chiny-moga-pokonac-USA-w-wojnie-o-Tajwan-9054227.html [dostęp: 11.06.2026].
89. The global economy faces renewed tests as the war in the Middle East threatens to disrupt growth and disinflation., 2026. IMF, https://www.imf.org/en/publications/weo/issues/2026/04/14/world-economic-outlook-april-2026 [dostęp: 11.06.2026].
90. Thomas J., 2026. USA nie ogłosiły całkowitego wycofania wojsk z Europy. „Euronews”, https://pl.euronews.com/europa/2026/05/21/usa-nie-oglosily-calkowitego-wycofania-wojsk-z-europy [dostęp: 11.06.2026].
91. Ukraina uderza w rosyjską energetykę, 2025. „PISM”, Ukraina uderza w rosyjską energetykę, https://www.pism.pl/publikacje/ukraina-uderza-w-rosyjska-energetyke [dostęp: 11.06.2026].
92. US LargeCap CFD – U.S. (^SPX), 2026. „Stooq”, https://stooq.pl/q/?s=^spx&c=100y&t=l&a=lg&b=1 [dostęp: 11.06.2026].
93. Walków M., 2026. Kanclerz Niemiec krytykuje UE za nadmiar regulacji. „Zmarnowany ogromny potencjał”. „money.pl”, https://www.money.pl/gospodarka/kanclerz-niemiec-krytykuje-ue-za-nadmiar-regulacji-zmarnowany-ogromny-potencjal-7246259381094592a.html [dostęp: 11.06.2026].
94. Weldon D., 2026. Ekonomia wojny. Od Wikingów do Putina. Przeł. D. Zdort. Warszawa.
95. Wiech J., 2025. Chiny uderzają w Zachód metalami ziem rzadkich. Spowolnią zbrojenia NATO? „Energetyka24”, https://energetyka24.com/gornictwo/analizy-i-komentarze/chiny-uderzaja-w-zachod-metalami-ziem-rzadkich-spowolnia-zbrojenia-nato [dostęp: 11.06.2026].
96. Wiśniewska I, 2026. Rosyjska gospodarka: w kierunku recesji? „OSW”, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/komentarze-osw/2026-05-14/rosyjska-gospodarka-w-kierunku-recesji [dostęp: 11.06.2026].
97. Wojewódka M., 2025. Biblijne okresy przechodzenia od ortodoksji religijnej do destrukcji spoełcznej, w porównaniu do czasów współczesnych. „III Ogólnopolski Kongres Religioznawstwa i Teologii”.
98. Wojewódka M., 2024. Cykle, a społeczeństwo, giełda i koniunktura gospodarcza. Wyd III. Kraków.
99. Wojewódka M., 2023. Czy około 2025 roku będą miały miejsce silny krach giełdowy i początek głębokiej recesji poprzedzone hossą?. „FXMAG”, https://www.fxmag.pl/gielda/czy-okolo-2025-roku-beda-mialy-miejsce-silnykrach-gieldowy-i-poczatek-glebokiej-recesji-poprzedzone-hossa [dostęp: 11.06.2026].
100. Wojewódka M., 2025. Dyskryminacja dzieci ze względu na płeć w Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, a Konwencja o Prawach Dziecka i Traktat o Unii Europejskiej. „VI Konferencja Praw Człowieka”.
101. Wojewódka M., 2024. Historia matematyczna, cykle i NATO, a agresja militarna Rosji [w:] A. Rogozińska, Wnioski z wojny Federacji Rosyjskiej z Ukrainą dla bezpieczeństwa regionalnego i międzynarodowego. Piotrków Trybunalski.
102. Wojewódka M., 2025. Kolejny kryzys finansowo-gospodarczy i dezintegracja prawa, a autodetrukcyjny proces cywilizacyjny. „V Międzynarodowa Konferencja Naukowa: Współczesne problemy prawa i ekonomii”.
103. Wojewódka M., 2015. Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, a prawa dziecka, konstytucja i bezpieczeństwo państwa. „Magazyn Prawniczy Jurysta”. Nr 2 (244).
104. Wojewódka M., 2017. Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, a Traktat o Unii Europejskiej i Konwencja o Prawach Dziecka. „Magazyn Prawniczy Jurysta”. Nr 10 (276).
105. Wojewódka M., 2024. Międzynarodowy Salon Przemysłu Obronnego w Kielcach w czasach narastających zagrożeń bezpieczeństwa. „Emiddle-east.com”, https://emiddle-east.com/miedzynarodowy-salon-przemyslu-obronnego-w-kielcach-w-czasach-narastajacych-zagrozen-bezpieczenstwa/ [dostęp: 11.06.2026].
106. Wojewódka M. 2025, Nadciągające zagrożenia i wojny, a historia matematyczna. Kraków.
107. Wojewódka M., 2023. Rosyjska broń jądrowa na Białorusi, a giełda i historia matematyczna. „FXMAG”, https://www.fxmag.pl/gospodarka/rosyjska-bron-jadrowa-na-bialorusi-a-gielda-i-historia-matematyczna [dostęp: 11.06.2026].
108. Wojewódka M., 2025. Rozkosz seksualna, a prawo, psychika i demografia. V Międzynarodowa Konferencja Naukowa Law, Medicine and Psychology”.
109. Wyżga P. Bogdańska K., 2026. Europa sama odeprze Rosję? Brutalne słowa eksperta. „Wpwiadomości”, https://wiadomosci.wp.pl/europa-sama-odeprze-rosje-brutalne-slowa-eksperta-7285851342729793v [dostęp: 11.06.2026].
110. Zamknięcie rozdziału – wycofanie wojsk USA z Afganistanu, 2021. „PISM”, https://pism.pl/publikacje/Zamkniecie_rozdziału__wycofanie_wojsk_USA_z_Afganistanu [dostęp: 11.06.2026].
111. Zemło J., 2017. Jak wyglądała by druga wojna koreańska. „Konflikty”, https://www.konflikty.pl/aktualnosci/wiadomosci/jak-wygladalaby-druga-wojna-koreanska/ [dostęp: 11.06.2026].
112. Zmagania Zachodu z Rosją. Gościnny wykład kontrowersyjnego amerykańskiego uczonego, 2025. Uniwersytet Jagielloński, https://www.uj.edu.pl/wiadomosci/relacje-wyklady-konferencje/-/journal_content/56_INSTANCE_yu73qnh22RKW/10172/109387799 [dostęp: 11.06.2026].
113. Żochowski P. Sadowski R. Menkiszak M., 2014. Rosyjska interwencja zbrojna we wschodniej Ukrainie. PAP, https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2014-09-03/rosyjska-interwencja-zbrojna-we-wschodniej-ukrainie [dostęp: 11.06.2026].